Vào mùa đông, nhiều người tại Việt Nam thường than thở rằng tay chân lúc nào cũng lạnh buốt, dù đã mặc thêm áo ấm hay đắp chăn dày nhưng cảm giác lạnh ở đầu ngón tay, ngón chân vẫn không dễ chịu hơn. Tình trạng này thường liên quan đến tuần hoàn máu, thói quen sinh hoạt và cơ địa mỗi người. Bài viết này tập trung vào các cách chăm sóc tuần hoàn mang tính đời sống hằng ngày như vận động nhẹ, ngâm chân, lựa chọn thực phẩm ấm bụng và giữ ấm đúng cách. Tất cả nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y khoa, người đọc nên trao đổi thêm với bác sĩ nếu có bệnh nền hoặc triệu chứng kéo dài.
Vì sao tay chân dễ lạnh vào mùa đông?
Khi trời lạnh, cơ thể có xu hướng dồn máu về các cơ quan quan trọng như tim, phổi, não, khiến lượng máu đến bàn tay, bàn chân giảm đi nên cảm giác lạnh rõ rệt hơn. Ở người làm việc văn phòng, ít vận động, ngồi điều hòa nhiều, mạch máu ngoại vi ít được kích thích nên cảm giác tê lạnh càng dễ xuất hiện. Ngoài ra, một số người có thể trạng gầy, ít cơ, chế độ ăn uống thất thường hoặc thường xuyên thức khuya cũng dễ thấy tay chân lạnh hơn so với người khác. Tay chân lạnh đôi khi cũng liên quan đến thiếu máu, huyết áp thấp hoặc bệnh lý mạch máu, vì vậy nếu kèm theo chóng mặt, khó thở, đau ngực hoặc mệt mỏi bất thường, nên đi khám để được đánh giá đầy đủ.
Giữ ấm đúng cách cho tay chân và vùng trung tâm
Giữ ấm không chỉ là mặc thật nhiều áo mà còn là cách phân bố lớp áo hợp lý và chú ý các vùng dễ mất nhiệt như cổ, lưng, bụng, bàn tay và bàn chân. Nhiều người Việt có thói quen chỉ mặc áo dày nhưng đi chân trần trong nhà hoặc đi dép mỏng trên nền gạch lạnh, điều này khiến thân nhiệt thất thoát nhanh mà không để ý. Có thể chọn kiểu mặc nhiều lớp mỏng để dễ điều chỉnh, kết hợp tất chân dày, khăn quàng cổ, áo giữ nhiệt ôm sát cơ thể. Buổi tối khi ngồi làm việc hoặc xem phim, nên chuẩn bị thêm tấm chăn mỏng hoặc túi chườm ấm đặt gần vùng bụng và thắt lưng để cảm giác ấm lan tỏa ra tay chân. Tuy nhiên, cần tránh dùng nước quá nóng hoặc chườm nóng trực tiếp lên da trong thời gian dài để không gây bỏng.
Vận động nhẹ giúp tuần hoàn linh hoạt hơn
Cơ bắp giống như một "máy bơm" hỗ trợ đưa máu từ tay chân trở về tim, vì vậy duy trì vận động là cách chăm sóc tuần hoàn rất thực tế. Với người làm văn phòng, có thể đặt mục tiêu mỗi 60 phút đứng dậy đi lại vài phút, thực hiện những động tác đơn giản như xoay khớp cổ tay, cổ chân, vươn vai, cúi người chạm tay vào mũi chân. Trước khi đi ngủ, có thể thử nằm trên giường và nâng hai chân dựa vào tường trong vài phút, kết hợp co duỗi cổ chân nhịp nhàng để tăng lưu thông. Người lớn tuổi ở Việt Nam thường thích đi bộ quanh nhà, tập dưỡng sinh hoặc tập thái cực quyền nhẹ nhàng vào sáng muộn, những hình thức vận động này vừa dễ duy trì vừa phù hợp với khí hậu se lạnh. Khi mới bắt đầu, nên tăng dần thời gian và cường độ, lắng nghe cơ thể để tránh quá sức.
Ngâm chân nước ấm: thói quen thư giãn buổi tối
Ngâm chân với nước ấm là thói quen quen thuộc với nhiều gia đình, đặc biệt ở miền Bắc mỗi khi gió mùa về. Chuẩn bị một chậu nước ấm khoảng 38–40 độ, kiểm tra bằng tay sao cho cảm giác ấm dễ chịu chứ không bỏng rát, rồi ngâm chân khoảng 15–20 phút. Trong lúc ngâm, có thể nhẹ nhàng xoay cổ chân, co duỗi các ngón chân hoặc massage lòng bàn chân để cảm nhận rõ hơn sự ấm áp lan dần. Một số người thích thêm gừng tươi đập dập, muối hạt hoặc vài giọt tinh dầu sả chanh để tăng cảm giác thư giãn, nhưng nếu da nhạy cảm hoặc đang có vết thương ở chân thì nên dùng nước sạch bình thường. Sau khi ngâm, lau khô chân, mang tất cotton thoáng khí rồi lên giường nghỉ ngơi, nhiều người cho biết cảm giác dễ ngủ hơn và tay chân bớt lạnh trong đêm.
Ăn uống ấm bụng, chú ý thời điểm và thói quen
Chế độ ăn uống hằng ngày tại Việt Nam khá phong phú, chỉ cần điều chỉnh nhỏ cũng có thể mang lại cảm giác ấm áp hơn trong mùa lạnh. Vào buổi sáng, thay vì chỉ uống cà phê đá hoặc ăn đồ nguội, có thể chọn bát phở nóng, bún bò, cháo cá hay một ly sữa đậu nành ấm để khởi động ngày mới. Những món như gừng tươi, hành lá, tía tô, quế, tiêu thường được dùng trong bếp Việt không chỉ tạo mùi thơm mà còn khiến cơ thể thấy ấm hơn khi dùng ở lượng vừa phải. Nên hạn chế thói quen uống nước đá, trà sữa lạnh liên tục trong mùa đông, vì nhiều người nhận thấy sau đó tay chân càng lạnh hơn. Khoảng cách giữa các bữa ăn cũng nên đều đặn để tránh tình trạng bụng trống kéo dài, cơ thể thiếu năng lượng khiến người dễ run và khó chịu.
Gợi ý chăm sóc theo quan niệm dưỡng sinh Đông y
Trong văn hóa Á Đông, không ít người quan tâm đến quan niệm dưỡng sinh coi việc giữ ấm vùng lưng, bụng và chân là rất quan trọng trong mùa lạnh. Một số thầy thuốc Đông y thường khuyên chú ý đến giấc ngủ trước 23 giờ, tránh thức khuya sử dụng điện thoại lâu vì được cho là có thể làm cơ thể mệt mỏi và cảm giác lạnh tăng lên. Một số loại trà thảo mộc như trà gừng, trà quế, trà atiso đỏ hay nước lá tía tô được nhiều gia đình Việt dùng vào buổi tối để thư giãn sau ngày dài, tuy nhiên người có bệnh nền như cao huyết áp, tiểu đường hoặc đang mang thai nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thường xuyên. Bên cạnh đó, việc giữ tinh thần thoải mái, tránh căng thẳng kéo dài cũng được xem là một phần quan trọng trong chăm sóc tuần hoàn. Nội dung này mang tính tham khảo văn hóa, không phải là hướng dẫn điều trị y khoa.
Khi nào nên đi khám bác sĩ?
Mặc dù tay chân lạnh vào mùa đông khá phổ biến, nhưng nếu tình trạng này đi kèm các dấu hiệu như đau ngực, khó thở, nhức đầu kéo dài, da tái xanh, vết thương ở chân khó lành hoặc một bên tay chân lạnh bất thường so với bên còn lại, người đọc nên chủ động đi khám. Với người có bệnh tim mạch, tiểu đường, rối loạn mỡ máu hoặc đang dùng thuốc lâu dài, việc tự ý dùng thêm thực phẩm chức năng hay thảo dược nên được cân nhắc kỹ và trao đổi trước với bác sĩ. Bài viết này chỉ cung cấp thông tin nền tảng về thói quen sinh hoạt, không hứa hẹn tác dụng điều trị hay thay thế kê toa. Việc kết hợp giữa thăm khám định kỳ, duy trì vận động phù hợp và chú ý giữ ấm thân thể sẽ giúp nhiều người chăm sóc sức khỏe mùa đông một cách chủ động và an toàn hơn.